Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Δυστοπία

Τον τελευταίο καιρό παρακολουθώ με ζέση ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα εξ ΗΠΑ που ονομάζεται "The Walking Dead" (βλέπε για το serial αυτό εδώ και εδώ). Αν και το ξεκίνησα από περιέργεια, στην συνέχεια κόλλησα, κυρίως διότι με ελκύει η ιδέα της "δυστοπικής κοινωνίας". Στην εν λόγω σειρά, όσο έχει διαρκέσει, παρουσιάζεται μία κατεστραμμένη κοινωνία χωρίς προοπτική σωτηρίας όπου οι ζωντανοί απειλούνται από τους νεκραναστημένους αλλά κυρίως από τους λοιπούς ζωντανούς.
Η έννοια της δυστοπίας δεν έχει εφαρμογή μόνο σε λογοτεχνικές εκφράσεις (εξάλλου το Waking Dead είναι διασκευή του ομώνυμου comic)  αλλά και σε σύγχρονες κοινωνίες.
Δείτε τις δυσκολίες που περνούν οι άνθρωποι που ζουν σε εμπόλεμες ζώνες όπως της Συρίας και του Ιράκ. Κατεστραμμένα κράτη από τα οποία οι άνθρωποι αυτοί προσπαθούν να ξεφύγουν χωρίς οι περισσότεροι από αυτούς να καταφέρουν να φτάσουν στην "ουτοπία" τους, την Ευρώπη.
Πάντως δυστοπικές κοινωνίες υπήρξαν και υπάρχουν από την έναρξη της ανθρώπινης ιστορικής καταγραφής. Χαρακτηριστικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ως δυστοπική περίοδο όλο τον Μεσαίωνα όπου η ανθρώπινη ύπαρξη ήταν τελείως αδύναμη. Αργότερα, περίοδοι που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως δυστοπικές υπήρξαν και την νεωτερική εποχή όπως η  περίοδος της Τρομοκρατίας στην Γαλλία τα έτη 1792-1795, τα ολοκληρωτικά κομμουνιστικά καθεστώτα τον 20ο αιώνα, τα δικτατορικά καθεστώτα σε διάφορες τριτοκοσμικές χώρες της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και προπαντός της Αφρικής.
Αλλά, ας αφήσω την εξωτερική πολιτική και ας επανέλθω στην λογοτεχνία.
Σαν λογοτεχνικός όρος αποτελεί το αντίθετο της ουτοπίας και αφορά έναν τόπο απόλυτης δυστυχίας όπου ολοκληρωτικές κοινωνίες κατατρέχουν τους πολίτες τους. Μία τέτοια κοινωνία είναι και αυτή των κινηματογραφικών Hunger Games που έκαναν πρόσφατα αίσθηση. 

Στα κλασσικά έργα δυστοπικών κοινωνιών υπάρχει ένας ήρωας που συνειδητοποιεί την κατάσταση και προσπαθεί να την ανατρέψει αποτυγχάνοντας. Τα κλασσικά έργα δυστοπικών κοινωνιών που προτείνω σε κάποιον να διαβάσει είναι τα ακόλουθα:


Ο Όργουελ στο πόνημα του παρουσιάζει με εύλογο τρόπο το απόλυτα ολοκληρωτικό κράτος όπου η ιδιωτική ζωή είναι ανύπαρκτη. Τα πάντα παρακολουθούνται (όπως και στην ταινία Οι Ζωές των Άλλων) και οι ήρωες διεξάγουν έναν ατελέσφορο αγώνα. Ο Μεγάλος Αδελφός κερδίζει. Στο βιβλίο αναδεικνύονται θέματα που ο Οργουελ το 1949 όταν το έγραψε προφανώς και τα άντλησε από την πολιτική διαδρομή του Ναζιστικού Κόμματος. Ωστόσο σε κάποιο βαθμό οι λογοτεχνικές του αναφορές βρήκαν ανταπόκριση και στα κομμουνιστικά και ολοκληρωτικά καθεστώτα μετά την συγγραφή του βιβλίου. 




2. Brave New World - Aldus Huxley

O Χαξλευ γράφοντας το βιβλίο του το 1931 προφητεύει (σύμφωνα με την άποψη αρκετών) ότι η τεχνολογία θα οδηγήσει στον ολοκληρωτισμό και σε επίπλαστες ουτοπίες. Κάτι που αποτυπώνεται και στις ταινίες "Οδύσσεια 2001" του Κumbrick και "Το Νησί
Μία καλή ανάλυση για το έργο πέρα από την wikipedia θα βρείτε και εδώ.







Στο συγκεκριμένο έργο ο ήρωας αποφασίζει να επαναστατήσει απέναντι σε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς που καίει βιβλία ενώ ταυτόχρονα αποκοιμίζει τις αισθήσεις των ανθρώπων μέσω της τηλεόρασης.









Συνοψίζοντας
Η δυστοπία ως έννοια με ελκύει. Προφανώς η λογοτεχνική και κινηματογραφική της διάσταση. Διαβάζω αρκετά και βλέπω αρκετά για αυτήν. Προτείνω σε κάποιον να διαβάσει τα βιβλία και να δει και ταινίες σχετικές. Θα ήθελα να γράψω περισσότερα άλλα δεν νομίζω να γράψω καλύτερα από πολλούς που έχουν μελετήσει σε βάθος το λογοτεχνικό αυτό είδος.


Σχόλια

Ο χρήστης Sue είπε…
Ευχαριστώ πολύ για την αναφορά. Ο Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος είναι πράγματι θαυμάσιος - λογοτεχνικά μιλώντας πάντα.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Φεουδαρχία, μια μεσαιωνική νοοτροπία

ΕισαγωγήΟ J. Le Goff στο κείμενο του για την «Ιστορία των νοοτροπιών» αναρωτιέται: «Η φεουδαρχία, πάλι, τι είναι; Ένα σύνολο θεσμών, ένας τρόπος παραγωγής, ένα κοινωνικό σύστημα, ένας τύπος στρατιωτικής οργάνωσης;[1]» Ο Κ. Ράπτης αναφέρει ότι «ο όρος φεουδαλισμός χρησιμοποιήθηκε μεταγενέστερα και όχι από τους Ευρωπαίους του Μεσαίωνα για να δηλώσει ένα σύστημα σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων σε προσωπική βάση[2]». Ο δε D. Nicholas[3] εκφράζει την άποψη ότι η φεουδαρχία δεν μπορεί να οριστεί ως «σύστημα». Αντίθετα προτιμά χρησιμοποιήσει τον όρο «φεουδαρχικές σχέσεις» ή «φεουδαρχικός δεσμός» ως πλαίσιο ρύθμισης των ανθρωπίνων σχέσεων όπου βασικό χαρακτηριστικό αποτελεί η υποτέλεια, «ο προσωπικός δεσμός ενός υποτελούς με έναν άρχοντα[4]». Νοοτροπία τι είναι; Σύμφωνα με την λεξικογραφική ανάλυση στο κείμενο του J. Le Goff η νοοτροπία «δηλώνει το συλλογικό χρωματισμό του ψυχισμού, τον ιδιαίτερο τρόπο που νιώθει και σκέφτεται ένας λαός, μία ορισμένη ομάδα ανθρώπων[5]».Σκοπός αυτής της εργασίας ε…

Η βυζαντινή κοινωνική διαστρωμάτωση

Εισαγωγή
Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία (330-1453) υπήρξε μία από τις πλέον μακραίωνες κρατικές δομές στην μέχρι τώρα ανθρώπινη καταγεγραμμένη ιστορία επιβιώνοντας χάρη στον πολιτισμό που είχε αναπτύξει. Στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής του το Βυζάντιο στηρίχθηκε σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα εξουσίας στο οποίο ο αυτοκράτορας είχε τον πλήρη έλεγχο. Ήταν ένα σύστημα πανίσχυρης πολιτικής διακυβέρνησης το οποίο μέχρι και τις αρχές του 11ου αιώνα ενεργούσε σε έναν «ενοποιημένο πολιτισμικά χώρο, με δημογραφική επάρκεια, ανεπτυγμένη οικονομία, υψηλού βαθμού κοινωνική και πολιτική οργάνωση και πολλούς εγγράμματους ανθρώπους ».
Η βυζαντινή αυτοκρατορία διακρίνεται από τους ιστορικούς τους Βυζαντίου σε τρεις περιόδους: Την Πρώιμη που άρχεται το 330 με την μεταφορά της πρωτεύουσας από την Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη από τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο (324-337 ) έως και το 610 όπου με την ανάληψη της ηγεσίας από τον Ηράκλειο (610-641) επέρχεται η αναδιάρθρωση της αυτοκρατορίας. Την μέση περίοδο από το 610 …

Εμπειριστές και Ορθολογιστές τον 17ο αιώνα

Εισαγωγή

«Από την στιγμή που αμφισβητείς, σκέπτεσαι.
Και αν σκέπτεσαι θα πει πως υπάρχεις»
Καρτέσιος

Κατά τον 17ο αιώνα μεταβάλλονται οι σκοποί και τα ενδιαφέροντα της φιλοσοφίας και συνάδουν με την επικράτηση της νέας επιστήμης. Οι κατακτήσεις της πειραματικής μεθόδου οδήγησαν την επιστήμη στο να αποτελέσει την κύρια δύναμη για την πρόοδο της κοινωνίας. Η φιλοσοφία πλέον ακολουθεί σε δευτερεύον ρόλο και διαμορφώνεται μία νέα σχέση μεταξύ των δύο αυτών διανοητικών κόσμων.
Η επιστήμη αποβάλει την εξάρτηση της από την μεταφυσική τέμνοντας τους δεσμούς της με την φιλοσοφία, συνάπτοντας νέες σχέσεις μαζί της και εξαναγκάζοντας την να την ακολουθεί μετατρεπόμενη σε «θεραπαινίδα της[1]». Η φιλοσοφία μετασχηματίζεται πλέον σε επιστημολογία και «προσπαθεί να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το ανθρώπινο λογικό[2]», έχοντας απολέσει τον μεταφυσικό της λόγο, χάνοντας και το δικαίωμα να καθορίζει την νομοτέλεια του φυσικού γίγνεσθαι.
Στα πλαίσια αυτής της εργασίας θα παρουσιαστεί ο τρόπος …